تبلیغات
اعتیاد - تجربه و من
پنجشنبه 3 بهمن 1387

تجربه و من

   نوشته شده توسط: قاسم تورنگ    نوع مطلب :آگاهی در مورد انواع مواد مخدر ،

حشیش ، هروئین ، كراك ، شیشه و...
آخرین بار كه در جمع دوستانش حاضر شد، ۲۲ ساله بود. می‌گفت همه چیز از دبیرستان لعنتی شروع شد، وقتی اولین پك را به سیگار زد، وقتی در اولین پارتی همكلاسی‌ها شركت كرد. به خاطر پیشنهاد چند تا قرص سفید عصبانی شد و گفت: من اهل این حرف‌ها نیستم.
آخرین بار كه در جمع دوستانش حاضر شد، ۲۲ ساله بود. می‌گفت همه چیز از دبیرستان لعنتی شروع شد، وقتی اولین پك را به سیگار زد، وقتی در اولین پارتی همكلاسی‌ها شركت كرد. به خاطر پیشنهاد چند تا قرص سفید عصبانی شد و گفت: من اهل این حرف‌ها نیستم.
وقتی به او گفتند: بچه ننه...، وقتی به خاطر داشتن دوست دختر با پدرش جر و بحث كرد، وقتی از خانه زد بیرون تا آرام شود، وقتی ساعت ۴۵/۲۳ تو پارك ... با یكی از هم‌سن و سال‌ها درد دل كرد، وقتی دومین پك را به سیگار زد و این بار تا آخرش كشید، وقتی چون هنوز آرام نشده بود دوست مهربانش دلش سوخت و چیزی توی مشتش گذاشت، وقتی آنقدر معرفت به خرج داد كه پولشو نگرفت، وقتی حس كرد زندگی چقدر آرام و لذتبخش است، وقتی خواست دنیا همیشه همین‌طور بماند، وقتی ... وقتی... و حالا وقت‌ها و زمان‌ها گذشته است.
باید برای این آرامش ظاهری پول بدهد. هر گرم ۱۲ هزار تومان. اگر ندهد، به خودش می‌پیچد، با همه درگیر می‌شود. زخم گردنش در مقایسه با ۶ ماه پیش عمیق‌ شده، وقتی در خیابان راه می‌رود به در و دیوار می‌خورد، همه از او فاصله می‌گیرند، حتی دوست دخترش كه مدت‌هاست از او دور شده است. می‌گویند معتاد است. او معتاد است، اما با یك تفاوت؛ او راه بازگشتی ندارد اینجا برای او آخر خط است.
كمتر كسی است كه به سن تشخیص رسیده باشد و نام كراك، گراس، ماری جوانا، شیشه و كریستال را نشنیده باشد. حتی بعضی بچه مدرسه‌ای‌ها اطلاعاتشان بیشتر از بزرگترهاست. وقتی به آنها هشدار می‌دهی كه مواظب این مواد باش و هرگز قبولشان نكن، با خونسردی از بارها دیدن این مواد در دست هم‌سن‌ و سالانشان می‌گویند.
مواد مخدر صنعتی واقعیتی تلخ و وارداتی به جامعه امروز است. پیشگیری نیاز دارد؛ چون راه ترك این مواد مانند مواد مخدر سنتی همچون تریاك، هروئین و حشیش هنوز شناسایی نشده و آسیب‌های مواد مخدر صنعتی آنقدر جدی است كه می‌گویند راه برگشتی ندارد، بنابراین باید به آن نگاه پیشگیرانه داشت.
● پاد، طرحی معلق
كارشناسان می‌گویند اگرچه سن اعتیاد در كشور اندكی رشد داشته؛ اما زمینه ابتلا به آن از سنین نوجوانی آغاز می‌شود، آمارهای غیررسمی گواه وجود بستر اعتیاد در مدارس بخصوص دبیرستان‌هاست. بنابراین طرح‌های پیشگیرانه در مدارس می‌تواند راهی برای كاهش اعتیاد در سنین بالاتر باشد.
وقتی در ابتدای دهه۸۰ اولین بار از وجود بیش از ۳۰ هزار دانش‌آموز معتاد در مدارس سخن گفته شد و وقتی مسوولا‌ن به این نتیجه رسیدند این كه بیشتر دانش‌آموزان در مقطع دبیرستان مواد مخدر جدید از نوع شیشه و كراك را می‌شناسند وحتی میزان اطلاعات آنان حتی از مدیران مدارس بیشتر است، طرح پاد در سال ۸۵ رونمایی شد تا به عنوان پیشگیری از سوءمصرف مواد مخدر در مدارس، نگاهی رو به جلو داشته باشد و از آسیب‌های جدی‌تر در این زمینه جلوگیری كند.
طرح جامع پاد قرار بود با هدف پیشگیری از مصرف، ایجاد نگرش منفی درباره مواد مخدر در دانش‌آموزان، كاهش شیوع سوءمصرف و ارتقای سطح مهارت‌های زندگی در سال‌های ۸۵ تا ۸۸ تدوین و اجرا شود. با گذشت ۲ سال از تدوین و آغاز طرح هنوز اثرات آن اعلام نشده است.
مدیر كل وقت دفتر پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در آموزش و پرورش ۲ سال پیش اعتبار برآورد شده مورد نیاز برای اجرای طرح جامع پیشگیری از سوء مصرف مواد مخدر در بین دانش‌آموزان را ۱۴۲ میلیارد و ۳۱۸ میلیون تومان تنها در سال اول اعلام كرد كه گویا به دلیل هزینه بالا‌هیچ گاه رنگ اجرا به خود ندید.
نگاهی به پیشینه طرح پاد نشان می‌دهد كه اولین قدم برای تدوین آن در سال ۸۲ برداشته شد طرحی كه مسوولان مركز تحقیقات دخانیات به آموزش و پرورش ارائه كردند تا به كمك آن پیشگیری از استعمال سیگار در بین دانش‌آموزان چهره‌ای واقعی به خود بگیرد.
اما محسن فریدی،‌ مدیر كل سابق پیشگیری از آسیب‌ها در آموزش و پرورش كه پیگیر اجرای طرح پاد بوده درباره صحت وجود دانش‌آموزان معتاد در مدارس می‌گوید:‌ البته آمار اعتیاد در دنیا خطرناك‌تر از ایران است، اما اعتیاد در مدارس مساله‌ای است كه بیشتر مدیران مدارس آن را كتمان می‌كنند متاسفانه ما با ضعف فرهنگی روبه‌رو هستیم كه اجازه انتشار آمارهای واقعی را نمی‌دهد و این امر هم نتیجه نبود طرح‌های پژوهشی و پیمایشی جامع و در سطح ملی است بنابراین اگر می‌بینید هنوز در این زمینه نمی‌توان آمار دقیقی ارائه كرد، برای این است كه پژوهش در آموزش و پرورش جایگاه مناسبی ندارد بنابراین تنها به استناد پژوهش‌های موردی می‌توان اظهار نظر كرد مثلا مصرف مواد دخانی و قلیان در بین دانش‌آموزان شیوع دارد و براساس پژوهش وزارت بهداشت، نزدیك به ۱۳ تا ۵/۱۳ درصد دانش‌آموزان حداقل یك‌بار مصرف سیگار و قلیان را تجربه كرده‌اند.
وی درباره مصرف احتمالی مواد در بین دانش‌آموزان مقاطع تحصیلی پایین‌تر گفت: بعید می‌دانم، چون هزینه این مواد بالاست، نمی‌توانم بپذیرم در سنین پایین‌ مواد مصرف شود.
فریدی همچنین از توقف فعالیت ستاد پاد پس از خروج از مسوولیتش خبر داده و می‌گوید: این توقف به نفع آموزش و پرورش نبود، چون هدف ما در طرح پاد پیشگیری از نوع اولیه یا همان فرهنگسازی است. من با توجه به ۳ ضلع خانواده، معلم و دانش‌‌آموز معتقد به واكسیناسیون فرهنگی یعنی كار روی اذهان هستم.
مدارس و خانواده‌ها باید مهارت نه گفتن را در جوانان تقویت كنند به همین دلیل، ۳ جزوه در مقاطع ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان تهیه شد كه متاسفانه پس از خروج من از مسوولیت از سوی ستاد مبارزه با مواد مخدر به چاپ نرسید.
فریدی سرانه پیشگیری از اعتیاد را در آموزش و پرورش كشور كمتر از ۱۰۰ تومان یعنی كمتر از قیمت یك پفك نمكی می‌داند.
معاون پیشگیری سازمان بهزیستی با اشاره به این كه ۲۰ درصد معتادان كشور در سال ۸۴ مصرف كننده هروئین، كراك و مواد مخدر صنعتی بودند، می‌گوید: نتایج ارزیابی در سال ۸۶ نشان داد كه ۴۰ درصد معتادان از هروئین، كراك و مواد روان‌گردان كه خطرناك‌ترین مواد اعتیاد‌آور هستند، مصرف می‌كنند.
محمد نفریه هم با تاكید بر نوسان بودجه پیشگیری از اعتیاد، اجرای برنامه‌ها را پرفراز و نشیب می‌خواند و اضافه می‌كند:‌ مهم‌ترین برنامه‌ای كه اكنون در زمینه پیشگیری برای مدارس اجرا می‌شود، آموزش مهارت زندگی میان كودكان و نوجوانان در مقاطع مختلف است.
به هر حال، الگوی مصرف مواد مخدر در جامعه و بخصوص جوانان در حال تغییر است و به نظر نمی‌رسد اكتفا به یك كتاب یا واحد درسی مانند مهارت‌های زندگی كه اتفاقا از سوی دانش‌آموزان و مدارس جدی گرفته نمی‌شود ‌ برای كاهش سرعت اعتیاد به مواد مخدر صنعتی كافی باشد، چنانچه به گفته مدیر حال دفتر پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی بدون اعتبار نمی‌توان پیشگیری كرد، وی در پاسخ به انتقاد نمایندگان مجلس هفتم در سال گذشته گفته بود:‌ بعضی از دستگاه‌ها و سازمان‌‌های دولتی بودجه لازم برای انجام كارها داشتند، ولی هیچ اقدامی انجام ندادند و خود را هم مقصر نمی‌دانند. آن وقت همه تقصیرها را به گردن آموزش و پرورش می‌اندازند. به گفته وی تاكنون در كل ۵۰ درصد دانش‌آموزان مدارس آموزش پیشگیری از اعتیاد و ایدز دیده‌اند.
● آسان، سریع، ارزان‌
اما با توجه به تبلیغات جذاب و آشكار بیش از ۱۵ هزار پایگاه اینترنتی در تبلیغ مواد مخدر صنعتی و قرص‌های روانگردان كه به آسانی در دسترس جوانان و نوجوانان قرار دارد، آموزش و پرورش به‌تنهایی نمی‌تواند از پس هجمه این تبلیغات برآید.
اما هومن نارنجی‌ها، مدیر كل پیشگیری و امور فرهنگی ستاد مبارزه با مواد مخدر ‌ كه این روزها نامش در پی هر مطلبی درباره مواد مخدر صنعتی به عنوان هشدار‌دهنده ذكر می‌شود ‌ می‌گوید: مواد مخدر صنعتی امروز موادی هستند با حجم كم، مسمومیت بالا و درمان‌پذیری بسیار دشوار و این مواد در عین حال كه در لابراتوارها ساخته می‌شوند، محصول‌دهی بالایی دارند.
پس طبیعی است كه قاچاقچیان به سمت آن گرایش پیدا كنند. كسی كه می‌خواهد یك كیلو تریاك جابه‌جا كند تا آن را فرضا یك میلیون تومان بفروشد، با مشكلات و خطرات زیادی روبه‌روست؛ اما یك كیلو شیشه یا كراك، سود ۸۰ تا ۹۰ میلیون تومانی دارد.
وی درباره تغییر الگوی مصرف جوانان نیز می‌گوید: اعتیاد دردنیا به سمتی رفته كه افراد طالب تحرك، تخلیه و هیجان‌طلبی بیشتری هستند. در گذشته موادمخدر سنتی مثل تریاك و شیره و هروئین باعث خمودگی، انزوا و گوشه‌گیری فرد می‌شد، ولی مواد جدید كه بیشتر در محافل و میهمانی‌ها مصرف می‌شود، استفاده‌اش راحت‌‌تر است و باعث هیجان فرد می‌شود، شاید به همین دلیل تاثیرپذیری جوانان از آن بیشتر باشد.
نارنجی‌ها با استناد به پژوهش‌های انجام شده میانگین سنی مصرف این مواد را كه البته جدا از سن مصرف كل مواد مخدر نیست ۳۲ تا ۳۳ سال اعلام می‌كند كه نسبت به سال ۷۷ با كمی افزایش روبه‌رو بوده است.
وی درباره طرح پاد از قوانینی یاد می‌كند كه در حال حاضر در نظام قانونگذاری كشور درحال تصویب است و به موجب آن هر دستگاهی مرتبط یا غیر مرتبط با حوزه موادمخدر موظف است یك درصد یا در هر حال درصدی از بودجه خود را برای پیشگیری از مصرف موادمخدر اختصاص ‌دهد.
مدیركل پیشگیری ستاد مبارزه با موادمخدر با انتقاد از عملكرد فعلی آموزش و پرورش و درخواست آن برای بودجه بیشتر می‌گوید: اگر وزارت بهداشت درصدی بودجه از ستاد نگیرد، آیا می‌تواند بخشی از وظایف ذاتی خود را انجام ندهد؟ به نظر من،‌ اعتباراتی كه از طرف ستاد به وزارتخانه‌ها اختصاص یافته، آنها را شرطی كرده است.
امروز آنها فكر می‌كنندكه اگر قرار باشد برای پیشگیری یا درمان اعتیاد كاری انجام دهند، باید منتظر ستاد باشند تا به آنها بودجه بدهد. درست است كه ستاد كمك می‌كند، ولی آنها باید بدانند كه بودجه ستاد‌، كمكی است و هر دستگاه باید از بودجه اصلی و اجرایی خود هزینه كند.
وی درباره این كه حتی برای آموزش مهارتی هم ستاد در آموزش و پرورش هزینه می‌كند،‌ اضافه كرد. امسال ۲ میلیارد تومان از اعتباراتمان را به آموزش و پرورش داده‌ایم، ضمن این كه بخشی دیگر از اعتبارات سازمان‌های مرتبط مانند ناجا، بهزیستی و وزارت بهداشت نیز به آموزش و پرورش تزریق می‌شود.
براساس این گزارش، بودجه بخش پیشگیری ستاد مبارزه با مواد مخدر سالانه ۱۳ میلیاردتومان است؛ در حالی كه سال پیش این بودجه ۲ میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان بوده و این بودجه امسال ۴۰۰ برابر شده است.
● آمارها نگران‌كننده است‌
اگر روزی شاهد كتمان آمارهای واقعی از سوی مسوولان ستاد مبارزه با موادمخدر و فرماندهان ناجا بوده‌ایم كه اعلام رسمی آمارها را باعث قبح‌زدایی و افزایش مصرف و قاچاق موادمخدر می‌دانستند،‌ امروزه كمتر مسوولی را می‌یابیم كه نسبت به‌ اعتیاد بخصوص از نوع مواد صنعتی ابراز نگرانی نكند.
نارنجی‌ها در این باره می‌گوید: تا ۳ سال پیش،‌ از هر ۱۰۰ نفر مراجعه‌كننده به درمانگاه‌های ترك اعتیاد ۵ تا ۷ نفر معتاد هروئینی و بقیه مصرف‌كننده تریاك بودند. در حالی كه اكنون بالای ۷۰ درصد مراجعان را معتادان به هروئین و كراك تشكیل می‌دهند.
این در حالی است كه كراك ایرانی از كراكی كه در اروپا تولید می‌شود، به لحاظ تركیبات شیمیایی خطرناك‌تر است و ۱۵۰ برابر هروئین قادر است بر مغز و اعصاب اثر تخریبی داشته باشد.
سرهنگ جواد كشفی، رئیس پلیس مبارزه با موادمخدر هم ضمن هشدار به شهروندان نسبت به مصرف موادمخدر صنعتی میان جوانان می‌گوید: در سال ۸۶ حدود ۳۳ درصد از كشفیات پلیس مربوط به كراك، ۳۴ درصد تریاك و بقیه مربوط به سایر موادمخدر بود اما در ۴ ماه اول امسال۴۰ درصد كشفیات پلیس فقط به كراك و ۲۰ درصد بقیه به تریاك اختصاص داشت. ضمن این كه توزیع‌كنندگان مواد مخدر صنعتی در تهران بیشتر ۱۸ تا ۲۳ ساله بوده‌اند و مصرف‌كنندگان هم ۲۳ تا ۳۲ ساله هستند.
● ارزیابی نتایج یك تحقیق‌
طرح بررسی وضعیت سوء مصرف و وابستگی به مواد مخدر در ایران از خرداد ۸۶ آغاز و طی آن ۸ هزار پرسشنامه در استان‌های مختلف تكمیل شد.
براساس نتایج این پژوهش ملی، بالاترین میزان مواد مصرفی در ایران به ترتیب تریاك (۸/۳۲ درصد)‌، آمپول‌های نورجیزك (۴ درصد)‌، شیشه یا كریستال (۷/۳ درصد)‌، حشیش (۹/ ۱ درصد)‌، شیره تریاك سوخته (۵ درصد)‌ و بقیه مواد بوده است. حدود ۲۰ درصد معتادان هروئین فشرده و شیشه را به روش تزریقی مصرف می‌كنند كه میانگین هزینه كرد ماهانه برای مواد هر معتاد در كشور ۱۸۳ هزار تومان بوده است.
شیوع ۱۰ درصدی آغاز مصرف مواد در محیط كار، ضرورت توجه بیشتر به این اماكن را نشان می‌دهد. نارنجی‌ها این رقم را زنگ خطری می‌داند كه نیازمند مداخلات پیشگیرانه است. به گفته وی، برنامه جامع پیشگیری از اعتیاد در محیط كار تهیه و در حال نهایی شدن است كه عملیاتی شدن آن به همكاری دیگر دستگاه‌ها نیاز دارد.
همچنین شایع‌ترین مكان مصرف مواد منزل دوستان (۴/۳۵ درصد)‌ و منزل خود فرد (۴/۲۲ درصد)‌ عنوان شد كه نشان‌دهنده ضرورت توجه و نظارت بیشتر والدین بر نوجوانان است.
● بازار خرید و فروش، داغ داغ‌
هرچند شنیده می‌شود، انگلستان یكی از كشورهای پیشرو در تولید مواد مخدر صنعتی است؛ اما افغانستان را بزرگ‌ترین تولیدكننده مواد مخدر دنیا معرفی می‌كنند. ۲ سال قبل پیش‌بینی شده بود كه افغانستان ۹۰ درصد تریاك خود را به هروئین تبدیل می‌كند.
با این كار مصرف‌كنندگان تریاك در ایران كه اصلی‌ترین تولیدكننده تریاك را از دست می‌دادند، به راحتی حتی جذب مواد جایگزینی مانند هروئین یا كراك (هروئین با خلوص ۹۷ درصد)‌ می‌شدند. در حال حاضر، مواد مخدر صنعتی و ازجمله كراك در آزمایشگاه‌های مرزی تولید می‌شود.
مروری بر بازار فروش این مواد نشان می‌دهد قیمت‌‌ها به صورت حدوی تریاك هر گرم هزار تومان، كراك ۸ تا ۱۲ هزار تومان، هروئین ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ تومان، شیشه هر گرم ۷۰ تا ۸۰ هزار تومان و آمپول نورجیزك هر یك ۲ هزار تومان است.
● اقدامات پلیسی كافی نیست‌
با وجودی كه مبارزه با فروشندگان (خرده‌فروشان)‌ مواد مخدر مدتی است در قالب طرح امنیت اجتماعی اجرا می‌شود و میزان كشفیات مواد مخدر اعم از سنتی یا صنعتی افزایش یافته است و نیروی انتظامی تلاش می‌كند تا از گردش مالی ۲ هزار میلیارد تومانی مواد مخدر در كشور كه بیش از گردش مالی این مواد در دنیاست، جلوگیری كند؛ اما هنوز ریشه‌های قاچاق مواد مخدر خشكانده نشده و بارش باران مواد بر سر جوانان ایرانی ادامه دارد.
به گفته برخی مدیران این حوزه، اگر می‌بینیم با وجود تلاش‌ها و رشادت‌های ماموران فرهنگی و انتظامی هنوز اعتیاد در ایران و بسیاری از استان‌های شرقی كشور قربانی می‌گیرد و هر روز مواد مخدر جدیدی با بسته‌بندی جذاب‌تر و البته با عوارض خطرناك‌تر وارد كشور می‌شود یا در آزمایشگاه‌های داخلی به تولید می‌رسد، نه به دلیل اهمال نیروی انتظامی كه به دلیل ضعف و مدیریت فرهنگی است و عمر كوتاه مدیرانی است كه در حوزه پیشگیری فعالیت می‌كنند.
مدیران معمولا مایلند دستاوردهای خود را در دوره مدیریتشان مشاهده كنند، به همین علت عملكردهای پلیسی و زودبازده بیش از اقدامات فرهنگی و بلندمدت در جامعه امروز اعمال می‌شود. اصلاح نوع نگاه به اعتیاد و فراتر رفتن از برخورد با خرده‌فروشان و بستن دست ریشه‌ها و مبادی ورودی از یك سو و آگاه‌سازی جوانان در قالب بسیج برنام ه‌های فرهنگی و شناسایی افراد مستعد و در معرض خطر می‌تواند در میان‌مدت منجر به كاهش تلفات و عوارض مصرف مواد مخدر بخصوص صنعتی شود.